شهرنوش پارسیپور، نویسنده، مترجم و از چهرههای برجسته ادبیات معاصر ایران، در ۸۰ سالگی در آمریکا درگذشت؛ نویسندهای که آثارش با محوریت زنان، آزادی فردی و نقد ساختارهای اجتماعی، جایگاهی ماندگار در ادبیات فارسی پیدا کرد.
شهرنوش پارسیپور، نویسنده و مترجم نامدار ایرانی، روز جمعه ۱۲ تیر ۱۴۰۵ برابر با ۳ ژوئیه ۲۰۲۶، در بیمارستانی در حومه سانفرانسیسکو درگذشت. بر اساس اعلام خانواده و دوستان او، پارسیپور از هفته گذشته به دنبال سکته قلبی در بیمارستان بستری بود و عصر جمعه چشم از جهان فروبست.
پارسیپور از مهمترین نامهای ادبیات داستانی معاصر ایران بود؛ نویسندهای که در آثارش تجربه زیسته زنان، فشارهای اجتماعی، تنهایی، تبعید، سانسور و جستوجوی آزادی را با زبانی نمادین و گاه نزدیک به رئالیسم جادویی روایت کرد. «زنان بدون مردان»، «طوبا و معنای شب»، «سگ و زمستان بلند» و «خاطرات زندان» از شناختهشدهترین آثار او به شمار میروند.
شهرنوش پارسیپور ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ در تهران به دنیا آمد. او از نوجوانی نوشتن داستان و مقاله را آغاز کرد و بعدها در رشته جامعهشناسی از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد. پارسیپور مدتی نیز برای تحصیل در زمینه زبان و فلسفه چینی به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن تحصیل کرد.
نخستین رمان او، «سگ و زمستان بلند»، در دهه ۱۳۵۰ منتشر شد و خیلی زود نام او را در میان نویسندگان جدی ادبیات داستانی ایران مطرح کرد. پارسیپور پیش از انقلاب در رادیو و تلویزیون ملی ایران فعالیت داشت، اما در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامتالله دانشیان از کار خود استعفا داد و پس از آن، مسیر نویسندگی را جدیتر دنبال کرد.
زندگی ادبی پارسیپور همواره با سانسور، ممنوعیت انتشار و زندان همراه بود. او پیش و پس از انقلاب چند بار بازداشت شد و بخشی از تجربههای خود از زندان را بعدها در کتاب «خاطرات زندان» روایت کرد. «طوبا و معنای شب» نیز از آثاری است که نوشتن آن را در دوران زندان آغاز کرد و پس از آزادی بازنویسی و منتشر کرد.
رمان کوتاه «زنان بدون مردان» یکی از مهمترین آثار پارسیپور است؛ اثری درباره زندگی چند زن ایرانی که در جستوجوی رهایی از محدودیتهای خانوادگی و اجتماعی، به فضایی مشترک و نمادین پناه میبرند. این اثر در ایران با ممنوعیت روبهرو شد، اما در خارج از کشور به زبانهای مختلف ترجمه شد و در سال ۲۰۲۶ نیز ترجمه انگلیسی آن در فهرست اولیه جایزه بینالمللی بوکر قرار گرفت.
«زنان بدون مردان» همچنین توسط شیرین نشاط به فیلمی سینمایی تبدیل شد. این فیلم در سال ۲۰۰۹ ساخته شد و شیرین نشاط برای آن جایزه شیر نقرهای بهترین کارگردانی جشنواره فیلم ونیز را دریافت کرد؛ موضوعی که بار دیگر نام پارسیپور را در سطح بینالمللی برجستهتر کرد.
پارسیپور در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، پس از سالها فشار و ممنوعیت انتشار آثارش، به آمریکا مهاجرت کرد و سالهای پایانی عمر خود را در کالیفرنیا گذراند. با وجود دوری از ایران، او همچنان در ادبیات و گفتوگوهای فرهنگی ایرانیان حضوری اثرگذار داشت و آثارش برای نسلهای مختلف خوانندگان فارسیزبان، تصویری ماندگار از زن، تنهایی، مقاومت و آزادی به جا گذاشت.
درگذشت شهرنوش پارسیپور، فقدان یکی از صداهای مستقل و جسور ادبیات فارسی است؛ نویسندهای که با وجود سانسور، تبعید و دشواریهای زندگی، جهان داستانی خود را ساخت و نامش را در کنار چهرههای ماندگار ادبیات معاصر ایران ثبت کرد.
