دیوان عالی آمریکا در تازهترین دوره کاری خود چند پیروزی مهم برای دونالد ترامپ رقم زد، اما در پروندههایی مانند تعرفهها، شهروندی از بدو تولد و تلاش برای برکناری یکی از اعضای هیئتمدیره فدرال رزرو، در برابر او ایستاد؛ روندی که نشان میدهد ترامپ در عالیترین نهاد قضایی آمریکا زمانی موفقتر است که برنامه سیاسی او با نگاه حقوقی جان رابرتس، رئیس دیوان عالی، همراستا شود.
دیوان عالی آمریکا در دوره کاری اخیر خود، تصویری پیچیده از رابطه میان دونالد ترامپ و جان رابرتس، رئیس دیوان عالی، به نمایش گذاشت؛ رابطهای که نه به معنای همراهی کامل دادگاه با رئیسجمهور است و نه نشانه تقابل دائمی میان آنها. گزارش رویترز نشان میدهد ترامپ در چند پرونده مهم، بهویژه در حوزه گسترش اختیارات ریاستجمهوری، پیروزیهای بزرگی به دست آورد، اما در برخی پروندههای کلیدی نیز با شکستهای سنگین روبهرو شد.
یکی از مهمترین پیروزیهای ترامپ در پرونده «ترامپ علیه اسلاتر» رقم خورد؛ پروندهای که به برکناری ربکا اسلاتر، عضو دموکرات کمیسیون تجارت فدرال، مربوط بود. دیوان عالی با رأی ۶ به ۳ به ترامپ اجازه داد مقامهای ارشد برخی نهادهای مستقل فدرال را برکنار کند و در عمل، یکی از مهمترین موانع تاریخی در برابر قدرت رئیسجمهور بر دستگاه اجرایی را کنار زد. متن رأی دیوان عالی نیز نشان میدهد که اختلاف اصلی بر سر این بود که آیا رئیسجمهور میتواند بدون ذکر علت قانونی، اعضای چنین نهادهایی را برکنار کند یا نه.
این رأی برای محافظهکاران یک پیروزی بزرگ در مسیر تقویت نظریهای بود که به «اجراییه واحد» مشهور است؛ نظریهای که رئیسجمهور را صاحب اختیار اصلی بر شاخه اجرایی دولت میداند. رویترز نوشته است این تصمیم، اوج چند دهه تلاش محافظهکاران برای افزایش کنترل رئیسجمهور بر نهادهای اجرایی و نظارتی آمریکا بود.
با این حال، دوره اخیر دیوان عالی برای ترامپ فقط با پیروزی همراه نبود. جان رابرتس در سه پرونده مهم، نویسنده آرایی بود که به زیان ترامپ تمام شد: پرونده تعرفههای گسترده جهانی، تلاش برای محدود کردن شهروندی از بدو تولد، و تلاش بیسابقه برای برکناری لیزا کوک، عضو هیئتمدیره فدرال رزرو. در پرونده لیزا کوک، دیوان عالی با حفظ موقعیت او، بر اهمیت استقلال بانک مرکزی آمریکا تأکید کرد.
پرونده شهروندی از بدو تولد نیز یکی از مهمترین شکستهای حقوقی ترامپ در این دوره بود. دیوان عالی تلاش او برای محدود کردن حق شهروندی کودکانی را که در خاک آمریکا متولد میشوند رد کرد و بر جایگاه متمم چهاردهم قانون اساسی آمریکا تأکید گذاشت؛ تصمیمی که از سوی تحلیلگران بهعنوان ضربهای جدی به بخشی از برنامه مهاجرتی ترامپ ارزیابی شد.
تحلیلگران حقوقی میگویند این مجموعه آرا نشان میدهد دیوان عالی، با وجود اکثریت محافظهکار، الزاماً بازوی سیاسی ترامپ نیست. جان یو، استاد حقوق دانشگاه کالیفرنیا برکلی، به رویترز گفته است ترامپ زمانی در دیوان عالی پیروز میشود که اهدافش با پروژه حقوقی و فکری رابرتس همپوشانی داشته باشد، نه صرفاً به این دلیل که دادگاه اکثریت محافظهکار دارد.
ترکیب فعلی دیوان عالی تا حد زیادی محصول دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ است. او در آن دوره سه قاضی محافظهکار، نیل گورسچ، برت کاوانا و ایمی کنی برت را به دیوان عالی منصوب کرد. پس از این انتصابها، موازنه دادگاه به سمت اکثریت محافظهکار پررنگتر رفت و در سالهای اخیر احکامی در زمینه سقط جنین، حق حمل سلاح، حقوق مذهبی، اختیارات نهادهای نظارتی و سیاستهای تبعیض مثبت صادر شد که مسیر حقوق آمریکا را بهطور محسوسی به سمت راست سیاسی برده است.
در دوره اخیر نیز دیوان عالی در چند پرونده انتخاباتی و مالی به سود اهداف دیرینه محافظهکاران رأی داد. از جمله، بخشی از قانون حق رأی را تضعیف کرد و محدودیتهایی را در زمینه تأمین مالی کارزارهای انتخاباتی کنار گذاشت؛ تصمیمهایی که به گفته منتقدان میتواند به سود جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای تمام شود.
با وجود این، شکست ترامپ در پروندههای اقتصادی و مهاجرتی نشان داد رابرتس همچنان در برخی حوزهها نسبت به تغییرات ناگهانی و پرریسک حساس است. رد تعرفههای گسترده ترامپ و جلوگیری از مداخله مستقیم او در فدرال رزرو، از نگاه برخی استادان حقوق، نشانه نگرانی دیوان عالی از اقداماتی است که ممکن است ثبات بازار و اقتصاد آمریکا را تهدید کند.
به این ترتیب، دوره اخیر دیوان عالی آمریکا همزمان دو پیام متفاوت داشت: از یک سو، دادگاه در پروندههایی مانند ترامپ علیه اسلاتر قدرت ریاستجمهوری را به شکل چشمگیری افزایش داد؛ از سوی دیگر، در پروندههایی که ترامپ به دنبال بازنویسی سریع قواعد اقتصادی، مهاجرتی یا نهادی بود، در برابر او ایستاد. نتیجه این است که ترامپ در دیوان عالی پیروز میشود، اما نه همیشه؛ بلکه زمانی که مسیر سیاسی او با مسیر حقوقی جان رابرتس و اکثریت محافظهکار دادگاه همجهت شود.