شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر پیشین قطر که روز یکشنبه در ۷۴ سالگی درگذشت، با تکیه بر دیپلماسی، رسانه، آموزش و سرمایهگذاری، قطر را از کشوری کوچک در حاشیه خلیج فارس به یکی از تأثیرگذارترین بازیگران منطقه و جهان تبدیل کرد.
درگذشت شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر پیشین قطر، پایان زندگی یکی از اثرگذارترین رهبران جهان عرب را رقم زد؛ شخصیتی که بسیاری او را «معمار قطر نوین» و پایهگذار قدرت نرم این کشور میدانند.
شیخ حمد که از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۳ زمام امور قطر را در اختیار داشت، معتقد بود کشوری کوچک مانند قطر برای ایفای نقشی فراتر از مرزهای جغرافیایی خود باید بر ابزارهای قدرت نرم تکیه کند. بر همین اساس، سرمایهگذاری گسترده در آموزش، پژوهش، بهداشت، ورزش و صنایع انرژی را در دستور کار قرار داد.
یکی از مهمترین اقدامات او، راهاندازی شبکه خبری الجزیره در سال ۱۹۹۶ بود؛ رسانهای که به سرعت به یکی از مهمترین شبکههای خبری جهان عرب تبدیل شد و نقش مهمی در افزایش نفوذ سیاسی و رسانهای قطر ایفا کرد.
در حوزه سیاست خارجی نیز قطر در دوران او به یکی از فعالترین میانجیهای منطقه تبدیل شد. دوحه در بحرانهای لبنان، سودان، فلسطین، یمن، سومالی و اختلافات میان اریتره و جیبوتی نقش میانجی را بر عهده گرفت و میزبان مذاکرات مهم بینالمللی شد.
در سال ۲۰۰۸، قطر با میزبانی گفتوگوهای گروههای سیاسی لبنان به توافقی دست یافت که از تشدید بحران داخلی این کشور جلوگیری کرد. همچنین مذاکرات صلح دارفور در سودان و تلاش برای آشتی میان گروههای فلسطینی از دیگر ابتکارهای دیپلماتیک دوحه در آن دوران بود.
در زمان زمامداری شیخ حمد، پایگاه هوایی العدید به بزرگترین مرکز نظامی آمریکا در خاورمیانه تبدیل شد. همزمان قطر روابط خود را با بازیگران مختلف منطقه حفظ کرد و با میزبانی دفتر سیاسی حماس، کانالهای ارتباطی خود را با گروههای مختلف باز نگه داشت.
او نخستین رهبر عرب بود که پس از جنگ غزه در سال ۲۰۱۲ به این منطقه سفر کرد و از اجرای پروژههای بازسازی و کمکهای مالی چندصد میلیون دلاری برای مردم غزه خبر داد.
شیخ حمد همچنین از جنبشهای موسوم به «بهار عربی» حمایت کرد و سیاست خارجی قطر را بر حمایت از نقشآفرینی سیاسی کشورهای عربی و افزایش نفوذ منطقهای این کشور بنا نهاد.
پس از کنارهگیری از قدرت در سال ۲۰۱۳، زمام امور را به پسرش، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، واگذار کرد؛ انتقالی آرام که تداوم سیاستهای اقتصادی و دیپلماتیک قطر را تضمین کرد و مسیر تبدیل این کشور به یکی از مهمترین قدرتهای انرژی و میانجیگری جهان را ادامه داد.