روسیه با سرعت در حال توسعه منظومه ماهوارهای «راسوت» است؛ شبکهای اینترنتی در مدار پایین زمین که میتواند توان ارتباطی نیروهای روسی در جنگ اوکراین را بهطور محسوسی افزایش دهد و بخشی از برتری ارتباطی کییف با استارلینک را کاهش دهد. با این حال، کارشناسان میگویند ایستگاههای زمینی این سامانه میتوانند به یکی از آسیبپذیرترین بخشهای آن در زمان جنگ تبدیل شوند.
روسیه در حال نزدیک شدن به راهاندازی گسترده شبکه اینترنت ماهوارهای Rassvet، به معنای «پگاه» است؛ پروژهای متعلق به شرکت روسی Bureau 1440 که از آن بهعنوان پاسخ مسکو به استارلینک شرکت اسپیسایکس یاد میشود. نخستین مجموعه شامل ۱۶ ماهواره عملیاتی این شبکه در ماه مارس به مدار فرستاده شد و مجموعه دیگری نیز در ماه ژوئیه پرتاب شد. برنامه توسعه پروژه شامل استقرار صدها ماهواره در مدار است.
اگرچه Bureau 1440 این پروژه را برای کاربردهای غیرنظامی، از جمله تأمین اینترنت مناطق دورافتاده و وسایل حملونقل، معرفی کرده است، ولادیمیر پوتین آشکارا آن را در ارتباط با جنگ اوکراین مطرح کرده است. او در دیدار ۱۲ ژوئن با نیروهای نظامی روسیه گفت کار روی ساخت سامانهای مشابه استارلینک «با سرعت خوبی» پیش میرود و ابراز امیدواری کرد سربازان روس بهزودی اثر آن را در میدان نبرد احساس کنند.
اهمیت این پروژه برای ارتش روسیه از تجربه جنگ اوکراین ناشی میشود. اینترنت ماهوارهای استارلینک به نیروهای اوکراینی امکان داده ارتباطات پرسرعت و نسبتاً پایدار خود را حتی در مناطقی که زیرساختهای زمینی مخابراتی آسیب دیدهاند حفظ کنند؛ قابلیتی که برای فرماندهی، هماهنگی واحدها و انتقال حجم بالای داده اهمیت زیادی دارد.
ایان مویرهد، مهندس سامانههای فضایی و نظامی پیشین بریتانیا، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفته است یک ارتش مدرن بدون ارتباطات دارای ظرفیت بالای انتقال داده عملاً قادر به فعالیت مؤثر نیست و جنگ اوکراین نشان داده منظومههای ماهوارهای یکی از مطمئنترین راهها برای حفظ چنین ارتباطاتی در مناطق جنگی هستند.
راسوت هنوز از نظر ابعاد قابل مقایسه با استارلینک نیست. بنا بر گزارش RFE/RL، استارلینک در حال حاضر بیش از ۱۰ هزار ماهواره فعال و میلیونها مشترک دارد. با این حال، مویرهد معتقد است حتی ایجاد یک شبکه بسیار کوچکتر در مدار پایین زمین میتواند جهشی مهم در توان ارتباطی نیروهای روسی ایجاد و ظرفیت فرماندهی و کنترل آنها را تقویت کند.
نشانههایی نیز وجود دارد که راسوت همین حالا بهطور محدود قابل استفاده است. وادیم اسکیبیتسکی، معاون رئیس اطلاعات نظامی اوکراین، در مصاحبهای که ۱۰ اوت منتشر شد گفت تعداد ماهوارههای فعلی این شبکه به نیروهای روسی اجازه میدهد در زمان عبور ماهوارهها بر فراز منطقه، برای دورههای کوتاه از ارتباط راسوت استفاده کنند. او افزود مقامهای اوکراینی در حال بررسی راههای مقابله با این سامانه هستند.
پاشنه آشیل راسوت؛ ایستگاههای زمینی
با وجود مزایای بالقوه، کارشناسان به یک آسیبپذیری مهم اشاره میکنند: ایستگاههای زمینی یا Gatewayها. این تأسیسات مجموعهای از آنتنها هستند که ماهوارهها را به اینترنت زمینی متصل میکنند و برای انتقال داده میان کاربران و شبکه جهانی نقش حیاتی دارند. آنها معمولاً بزرگ، ثابت و دارای انتشار الکترومغناطیسی قابل شناسایی هستند و به همین دلیل پنهان کردنشان دشوار است.
مزیت اوکراین این است که ایستگاههای زمینی مورد استفاده شبکه استارلینک آن، طبق گزارش RFE/RL، در کشورهایی از جمله لهستان، لیتوانی و ترکیه قرار دارند؛ کشورهای عضو ناتو. حمله مستقیم روسیه به چنین تأسیساتی میتواند پیامدهای نظامی و سیاسی بسیار گستردهای داشته باشد.
اما ایستگاههای زمینی راسوت احتمالاً باید در خاک روسیه مستقر شوند. اوکراین در سالهای اخیر توانایی خود را برای انجام حملات پهپادی دوربرد به اهداف داخل خاک روسیه نشان داده و از این رو، کارشناسان پیشبینی میکنند این ایستگاهها در صورت عملیاتی شدن کامل راسوت به اهدافی با اولویت بالا برای کییف تبدیل شوند. این ارزیابی کارشناسی است و نه اعلام برنامه رسمی اوکراین برای حمله به چنین تأسیساتی.
مویرهد در توضیح این تفاوت گفته روسیه نمیتواند بدون خطر گسترش جنگ، بهسادگی ایستگاههای زمینی استارلینک در کشورهای ناتو را نابود کند، در حالی که ایستگاههای راسوت در داخل خاک روسیه میتوانند در دسترس حملات دوربرد اوکراین باشند.
چالش دیگر؛ رساندن صدها ماهواره به مدار
پرتاب و تولید انبوه ماهوارهها نیز از چالشهای اساسی روسیه است. ویکتوریا سامسون، مدیر امنیت و ثبات فضایی در بنیاد Secure World Foundation، میگوید ظرفیت محدود پرتاب روسیه میتواند مانع مهمی برای گسترش سریع راسوت باشد. به گفته او، روسیه میتواند یک منظومه اینترنتی ماهوارهای ایجاد کند، اما احتمالاً این شبکه از نظر سرعت توسعه و کارایی به استارلینک یا منظومههای در حال توسعه چین نمیرسد.
در مجموع، راسوت هنوز فاصله زیادی با ابعاد و پوشش جهانی استارلینک دارد، اما ورود حتی بخشی از این شبکه به میدان نبرد میتواند وابستگی ارتش روسیه به ارتباطات زمینی را کاهش دهد و توان فرماندهی، تبادل داده و هماهنگی نیروهای این کشور را افزایش دهد. در مقابل، آسیبپذیری زیرساختهای زمینی و محدودیت ظرفیت پرتاب ممکن است مانع از آن شود که مسکو در کوتاهمدت به شبکهای با تواناییهای مشابه استارلینک دست پیدا کند.