دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در تازهترین اظهارات خود درباره جنگ با ایران گفت قصد دارد «بهزودی» تنگه هرمز را قلمرو ایالات متحده اعلام کند و مدعی شد واشینگتن اکنون «کنترل کامل» این آبراه راهبردی را در اختیار دارد. او توضیحی درباره مبنای حقوقی یا نحوه اجرای چنین اقدامی ارائه نکرد؛ در حالی که قواعد بینالمللی، تنگههای مورد استفاده برای کشتیرانی بینالمللی را مشمول حق عبور ترانزیتی میدانند.
دونالد ترامپ روز جمعه ۱۴ اوت در سخنرانیای در گاردن سیتی نیویورک گفت پس از پایان عملیات آمریکا علیه ایران، قصد دارد تنگه هرمز را «قلمرو ایالات متحده» اعلام کند. ترامپ در سخنان خود جزئیاتی درباره چگونگی عملی کردن این تصمیم یا مبنای حقوقی آن ارائه نکرد.
رئیسجمهوری آمریکا همزمان بار دیگر مدعی شد که واشینگتن کنترل تنگه هرمز را در دست دارد. او در گفتوگو با فاکس نیوز محاصره دریایی آمریکا را به یک «دیوار فولادی» تشبیه کرد و گفت ایالات متحده تعیین میکند چه شناورهایی اجازه عبور داشته باشند. او همچنین هشدار داد در صورت حمله ایران، پاسخ آمریکا بسیار شدیدتر خواهد بود.
این اظهارات در ادامه موضعگیریهای چند روز اخیر ترامپ مطرح شده است. او پیشتر نیز گفته بود آمریکا «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد؛ ادعایی که تهران آن را رد کرده و مقامهای ایرانی همچنان بر کنترل خود بر رفتوآمد در این آبراه تأکید میکنند.
اختلاف دو طرف در حالی ادامه دارد که تردد کشتیها در هرمز هنوز بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ است. دادههای شرکت کپلر نشان میدهد روز پنجشنبه ۹ کشتی حامل کالا از تنگه عبور کردند، در حالی که یک روز قبل این تعداد پنج فروند بود. میانگین ماه اوت حدود ۱۲ کشتی در روز بوده، در حالی که پیش از آغاز جنگ روزانه بیش از ۱۳۰ شناور از این مسیر عبور میکردند.
ایران گفته است بازگشایی کامل تنگه به پذیرش شروط تهران از سوی آمریکا وابسته است. مقامهای ایرانی از جمله پایان جنگ و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را از جمله خواستههای خود عنوان کردهاند. مذاکرات میان دو طرف برای دستیابی به یک توافق پایدار تاکنون به نتیجه نهایی نرسیده است.
همزمان، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، اعلام کرده است نیروی دریایی ایالات متحده از توان لازم برای ادامه محاصره بنادر ایران برای مدتی نامحدود برخوردار است. به گفته او، آمریکا میتواند با تعویض دورهای شناورها و اعزام کشتیهای تازه، این عملیات را ادامه دهد.
فشار اقتصادی نیز قرار است افزایش یابد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفته واشینگتن در هفته پیشرو اقداماتی علیه ایران اعلام خواهد کرد که به گفته او از نظر شدت انزوای اقتصادی «بیسابقه» خواهد بود. جزئیات کامل این اقدامات هنوز منتشر نشده است.
تنش بر سر تنگه هرمز مستقیماً بازار جهانی انرژی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. پیش از جنگ، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این آبراه عبور میکرد و کاهش شدید تردد کشتیها، نگرانیها درباره عرضه انرژی را افزایش داده است. قیمت نفت نیز روز جمعه در واکنش به حملات تازه به نفتکشها و نبود پیشرفت در مذاکرات صلح افزایش یافت.
آیا آمریکا میتواند تنگه هرمز را «قلمرو خود» اعلام کند؟
از نظر حقوق بینالملل، سخنان ترامپ را باید در حال حاضر یک ادعای سیاسی دانست، نه تغییر در وضعیت حقوقی تنگه هرمز. کنوانسیون سازمان ملل درباره حقوق دریاها برای تنگههای مورد استفاده در کشتیرانی بینالمللی «حق عبور ترانزیتی» را به رسمیت میشناسد و اعلام یکجانبه یک کشور، بهخودیخود این چارچوب را تغییر نمیدهد. ترامپ نیز تاکنون توضیح نداده است که دولت او بر چه مبنای حقوقی قصد دارد هرمز را قلمرو آمریکا اعلام کند.
این نکته برای تیتر و متن خبر مهم است: بهتر است نوشته شود «ترامپ میگوید/مدعی است تنگه هرمز را قلمرو آمریکا اعلام خواهد کرد»، نه اینکه «تنگه هرمز قلمرو آمریکا میشود»، چون چنین تغییری در وضعیت حقوقی این آبراه رخ نداده است.
