جشنواره سالزبورگ امسال میزبان اجرایی کمسابقه از اپرای عظیم «Saint François d’Assise» اثر اولیویه مسیان است؛ نمایشی بیش از شش ساعته که در آن حیوانات زنده، از گرگ و طاووس تا گوسفندان و پرندگان، روی صحنه ظاهر میشوند و ۳۳ قرص نان خمیرترش نیز مقابل تماشاگران پخته میشود. فیلیپ اسلای، خواننده کانادایی نقش اصلی، برای آماده شدن این اجرا بیش از هفت هفته در یک صومعه فرانسیسکن اقامت کرده است.
اپرای «سن فرانسوا دَسیز» ساخته اولیویه مسیان، آهنگساز برجسته فرانسوی قرن بیستم، با اجرایی متفاوت و پرجزئیات به جشنواره سالزبورگ بازگشته است. تولید تازه این اثر به کارگردانی رومئو کاستلوچی از ۴ اوت آغاز شده و در سالی روی صحنه میرود که هشتصدمین سالگرد درگذشت فرانسیس آسیزی گرامی داشته میشود.
فیلیپ اسلای، باسباریتون ۳۷ ساله کانادایی که نقش سن فرانسوا را ایفا میکند، برای نزدیکتر شدن به فضای معنوی شخصیت خود، حدود هفت هفته و نیم پیش از نخستین اجرا به صومعه کاپوچینها در ارتفاعات سالزبورگ نقل مکان کرد. او در این مدت در نیایشهای صبحگاهی و دیگر آیینهای روزانه راهبان شرکت کرده و چند بار در روز مسیر صعود از مرکز شهر تا صومعه را طی کرده است.
مسیان نزدیک به یک دهه برای نوشتن این اپرا، که تنها اثر اپرایی اوست، وقت صرف کرد. «سن فرانسوا دَسیز» نخستین بار در سال ۱۹۸۳ روی صحنه رفت و رویدادهایی از زندگی و سیر معنوی فرانسیس آسیزی، از برخورد او با یک جذامی تا موعظه برای پرندگان، را روایت میکند.
اجرای سالزبورگ با احتساب دو وقفه یکساعته حدود شش ساعت و ۲۰ دقیقه طول میکشد. ماکسیم پاسکال رهبری ارکستری متشکل از ۱۲۰ نوازنده و گروه کُری با ۹۰ خواننده را بر عهده دارد. این تولید در مجموع شش بار و تا ۲۳ اوت در جشنواره اجرا میشود.
اما آنچه بیش از همه این تولید را از اجراهای معمول اپرا متمایز کرده، طراحی صحنه کاستلوچی است. یک سگ گرگ چکسلواکیایی، یک طاووس ماده و هفت گوسفند در بخشهایی از نمایش وارد صحنه میشوند و در یکی از صحنههای پایانی، سقف فضای نمایشی Felsenreitschule باز میشود و حیوانات در محیط حرکت میکنند. پرندگان نیز بخش مهمی از زبان بصری این تولید را تشکیل میدهند.
در بخش دیگری از نمایش، دو فر صنعتی چهارطبقه به صحنه آورده میشوند و ۳۳ قرص نان خمیرترش در طول اجرا پخته میشود؛ بهطوری که بوی نان تازه در سالن پخش میشود. این ایده به سنت فرانسیسکنها در تقسیم نان با نیازمندان اشاره دارد و نانهای پختهشده پس از اجرا در اختیار عوامل پشت صحنه قرار میگیرند. هر یک از این فرها حدود ۱۲۰۰ کیلوگرم وزن دارد.
محل اجرا نیز بخشی از جذابیت بصری اثر است. Felsenreitschule، سالن حدود ۱۴۰۰ نفری ساختهشده در دل صخرههای کوه مونشبرگ، از مشهورترین فضاهای جشنواره سالزبورگ است و در فیلم کلاسیک The Sound of Music نیز دیده شده است.
فیلارمونیک وین برای نخستین بار این اپرا را اجرا میکند. نوازندگان پیش از رسیدن به سالزبورگ پنج جلسه تمرین در وین داشتند و سپس ۱۲ تمرین دیگر در محل جشنواره برگزار کردند؛ آمادهسازی گستردهای که پیچیدگی فوقالعاده پارتیتور حدود ۲۵۰۰ صفحهای مسیان را نشان میدهد.
در کنار اسلای، لوران اولیوا در نقش فرشته، شان پانیکار در نقش جذامی و راسل براون در نقش برادر لئون حضور دارند. ویلارد وایت، خوانندهای که سال ۲۰۰۲ نقش اصلی همین اپرا را در سانفرانسیسکو اجرا کرده بود، این بار در نقش کوتاهتر «برادر برنارد» روی صحنه میرود.
اجرای «سن فرانسوا دَسیز» به دلیل تعداد بسیار زیاد نوازندگان، خوانندگان، طولانی بودن اجرا و پیچیدگی فنی، بهندرت در مقیاس کامل روی صحنه میرود. نسخه تازه سالزبورگ تلاش کرده است جهان مذهبی و طبیعتگرای مسیان را با زبان تصویری کاستلوچی ترکیب کند؛ اجرایی که حیوانات، خاک، خون، پرندگان و حتی بوی نان تازه را به بخشی از تجربه تماشاگر تبدیل میکند.