مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، از تفاهمنامهای که در ماه ژوئن میان تهران و واشینگتن امضا شد دفاع کرد و گفت این توافق میتواند بهترین مسیر برای خروج ایران و آمریکا از وضعیت فعلی «نه جنگ و نه صلح» باشد. این اظهارات در حالی مطرح شده که مهلت ۶۰ روزه تعیینشده در تفاهمنامه پایان یافته و هنوز نشانهای از توافق میان دو طرف دیده نمیشود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز یکشنبه از تفاهمنامهای که در ماه ژوئن میان ایران و آمریکا امضا شده بود دفاع کرد و آن را راهی برای عبور از بنبست کنونی در روابط دو کشور دانست.
پزشکیان در سخنرانی خود گفت در متن این توافق هیچ بندی وجود ندارد که بتوان آن را به معنای تسلیم ایران تعبیر کرد. او تأکید کرد سیاستهای کلان کشور از سوی رهبر جمهوری اسلامی تعیین میشود و دولت نیز از همان مسیر پیروی خواهد کرد.
این تفاهمنامه در ژوئن و در جریان تلاشها برای پایان دادن به جنگ میان ایران، آمریکا و اسرائیل به امضا رسید. بر اساس چارچوب پیشبینیشده، برای دستیابی به توافق درباره پایان جنگ و مسائل مرتبط با برنامه هستهای ایران یک مهلت ۶۰ روزه تعیین شده بود؛ مهلتی که هفته گذشته به پایان رسید، بدون آنکه دو طرف به توافق نهایی برسند.
یکی از مهمترین مسائل باقیمانده، وضعیت تنگه هرمز است؛ آبراهی حیاتی برای انتقال نفت و کالا که ادامه محدودیت در تردد کشتیها در آن، نگرانیهای جدی در بازار انرژی و تجارت جهانی ایجاد کرده است.
پزشکیان همچنین ارتباط مستقیمی میان حل بحران سیاسی و آینده اقتصادی ایران برقرار کرد. او گفت در شرایط فعلی که کشور در وضعیت بلاتکلیف میان جنگ و صلح قرار دارد، جذب سرمایهگذاری دشوار است و ادامه این وضعیت میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد ایران وارد کند.
اقتصاد ایران در ماههای گذشته همزمان با تحریمهای آمریکا، آسیبهای ناشی از جنگ و محدودیتهای ایجادشده در تجارت خارجی تحت فشار قرار گرفته است. ادامه اختلال در صادرات نفت و محدودیت در مسیرهای دریایی نیز بر مشکلات اقتصادی تهران افزوده است.
در همین حال، محسن رضایی، دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران، موضعی بهمراتب تندتر در قبال فشارهای آمریکا و کشورهای منطقه اتخاذ کرده است.
رضایی در گفتوگویی با صداوسیمای جمهوری اسلامی هشدار داد اگر دونالد ترامپ اقدامات جدیدی علیه ایران انجام دهد، تهران واکنشی شدید نشان خواهد داد. او همچنین به کشورهای همسایه ایران هشدار داد که در صورت همراهی با تلاش آمریکا برای فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی، با واکنش تهران مواجه خواهند شد.
رضایی که در ماه جاری به یکی از سمتهای ارشد امنیتی ایران منصوب شده، از زمان انتصاب خود مواضعی در راستای تشدید رویکرد امنیتی و نظامی تهران مطرح کرده است. او در تازهترین اظهاراتش گفت اگر کشورهای منطقه در فشار اقتصادی علیه ایران مشارکت کنند، جمهوری اسلامی میتواند مسیرهای انتقال نفت در خارج از تنگه هرمز را نیز هدف قرار دهد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که تنگه هرمز همچنان یکی از اصلیترین نقاط اختلاف میان ایران و آمریکا است. واشینگتن خواهان بازگشت تردد عادی کشتیها از این مسیر است، در حالی که تهران محدودیتهای اعمالشده بر عبور برخی کشتیها را بخشی از فشار متقابل خود در برابر اقدامات آمریکا میداند.
همزمان با افزایش تنشها، پاکستان تلاشهای دیپلماتیک خود برای کاهش درگیری میان تهران و واشینگتن را ادامه میدهد.
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، روز دوشنبه در رأس یک هیئت رسمی راهی تهران شد. مقامهای منطقهای گفتهاند این سفر بخشی از تلاشهای اسلامآباد برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا و بازگرداندن دو طرف به میز مذاکره است.
به گفته این مقامها، پاکستان تلاش میکند زمینهای برای ازسرگیری گفتوگوها فراهم شود؛ اقدامی که با توجه به پایان مهلت تعیینشده در تفاهمنامه ژوئن و نبود توافق جدید اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در شرایط کنونی، مواضع مقامهای ایرانی از دو مسیر متفاوت خبر میدهد. از یک سو پزشکیان بر امکان استفاده از دیپلماسی و تفاهمنامه قبلی برای پایان دادن به بنبست تأکید دارد و از سوی دیگر مقامهای امنیتی مانند رضایی درباره پیامدهای ادامه فشار آمریکا و همراهی کشورهای منطقه هشدار میدهند.
این وضعیت نشان میدهد که تهران همزمان در حال ارسال دو پیام است: آمادگی برای یافتن یک مسیر سیاسی برای پایان دادن به بحران، و تأکید بر اینکه افزایش فشار اقتصادی یا تلاش برای منزوی کردن ایران میتواند با واکنش شدید جمهوری اسلامی روبهرو شود.
اکنون سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران و تلاشهای اسلامآباد برای بازگرداندن ایران و آمریکا به مذاکرات میتواند یکی از مهمترین تحولات دیپلماتیک روزهای آینده باشد. با این حال، تا زمانی که درباره موضوعات اصلی از جمله تحریمها، برنامه هستهای ایران و وضعیت تنگه هرمز توافقی حاصل نشود، چشمانداز پایان بحران همچنان نامشخص خواهد بود.
