وزیر خزانهداری آمریکا هشدار داده است که افت شدید و بینظم ارزش ین ژاپن میتواند به خروج اجباری سرمایهگذاران از معاملات و موقعیتهای مالی در سراسر جهان منجر شود و ثبات بازارهای جهانی را به خطر بیندازد. این هشدار در حالی مطرح شده که با وجود مداخله مشترک آمریکا و ژاپن برای تقویت ین، ارزش این ارز بار دیگر به محدوده ۱۶۰ ین در برابر هر دلار نزدیک شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در نامهای به الیزابت وارن، سناتور دموکرات، درباره پیامدهای احتمالی تضعیف دوباره ین ژاپن هشدار داده است. به گفته او، نوسانات شدید و بینظم در بازار ین میتواند سرمایهگذاران را مجبور کند موقعیتهای مالی خود را به سرعت ببندند؛ اتفاقی که در صورت گسترده شدن میتواند به بازارهای مالی دیگر کشورها نیز سرایت کند.
اهمیت این هشدار از آنجا ناشی میشود که ین فقط یک ارز ملی نیست و تغییرات آن میتواند بر بخش بزرگی از معاملات مالی بینالمللی اثر بگذارد. سالهاست سرمایهگذاران از اختلاف نرخ بهره میان ژاپن و آمریکا برای انجام معاملات موسوم به Carry Trade استفاده میکنند؛ یعنی با هزینه نسبتاً پایین در ژاپن وام میگیرند و سرمایه را در داراییهایی با بازده بالاتر در کشورهای دیگر به کار میاندازند. هرگونه تغییر شدید در ارزش ین میتواند این معاملات را بهسرعت معکوس کند.
نگرانی اصلی واشنگتن این است که اگر ین بار دیگر با سرعت زیادی سقوط کند، سرمایهگذاران ممکن است برای پوشش زیان یا کاهش ریسک، داراییهای خود را در بازارهای مختلف بفروشند. چنین فرآیندی میتواند باعث افزایش ناگهانی نوسان در بازار سهام، اوراق قرضه و ارزهای دیگر شود و هزینه تأمین مالی را برای شرکتها و خانوارهای آمریکایی افزایش دهد.
این نگرانی در شرایطی مطرح شده که آمریکا و ژاپن در ۳۱ ژوئیه دست به یک مداخله کمسابقه مشترک در بازار ارز زدند تا از سقوط بیشتر ین جلوگیری کنند. در این عملیات، آمریکا و ژاپن برای خرید ین و کاهش فشار فروش این ارز وارد بازار شدند. این همکاری از نظر تاریخی اهمیت زیادی داشت، زیرا مداخله مشترک واشنگتن و توکیو در بازار ارز اقدامی بسیار نادر محسوب میشود.
مداخله اولیه برای مدتی ارزش ین را تقویت کرد و نرخ دلار به ین را تا حدود ۱۵۵.۲۰ پایین آورد؛ اما این اثر پایدار نماند و ین دوباره تضعیف شد و نرخ برابری دلار در محدوده نزدیک به ۱۶۰ ین قرار گرفت. همین بازگشت فشار فروش باعث شده نگرانیها درباره ضرورت اقدامات بیشتر برای حمایت از پول ملی ژاپن افزایش یابد.
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرده است که در مداخله اخیر از منابع صندوق تثبیت ارزی آمریکا (ESF) استفاده شده است. این صندوق ابزاری است که دولت آمریکا میتواند برای مقابله با شرایط اضطراری در بازارهای ارز و حمایت از ثبات مالی مورد استفاده قرار دهد. بسنت با دفاع از این اقدام گفته است که جلوگیری پیشگیرانه از یک بحران، بهتر از تلاش برای مدیریت بحران پس از وقوع آن است.
مشکل ژاپن تنها به نوسانات کوتاهمدت بازار ارز محدود نمیشود. ین ضعیف هزینه واردات را برای شرکتها و مصرفکنندگان ژاپنی افزایش میدهد؛ موضوعی که میتواند فشار تورمی را تشدید کند. مدیران شرکتهای بزرگ ژاپنی نیز در هفتههای اخیر درباره تأثیر نوسانات شدید نرخ ارز بر هزینه واردات، پیشبینی سود و تصمیمهای سرمایهگذاری هشدار دادهاند.
از سوی دیگر، بازارها در انتظار تصمیم بعدی بانک مرکزی ژاپن هستند. افزایش نرخ بهره در ژاپن میتواند فاصله نرخ بهره این کشور با آمریکا را کاهش دهد و در نتیجه بخشی از فشار نزولی بر ین را کم کند. با این حال، اگر اختلاف نرخ بهره همچنان بالا باقی بماند، انگیزه سرمایهگذاران برای فروش ین و انتقال سرمایه به داراییهای دلاری میتواند ادامه پیدا کند.
اهمیت موضوع برای بازارهای جهانی زمانی بیشتر میشود که در نظر بگیریم ژاپن یکی از بزرگترین اقتصادها و همچنین یکی از مهمترین بازیگران بازار اوراق قرضه و ارز جهان است. به همین دلیل، یک حرکت شدید و ناگهانی در ین میتواند صرفاً یک مسئله داخلی برای ژاپن نباشد و از طریق معاملات بینالمللی و صندوقهای سرمایهگذاری به سایر بازارها منتقل شود.
در همین حال، گزارشهای بازار نشان میدهد که فشار بر ین همچنان ادامه دارد و پس از سخنرانی اخیر رئیس فدرال رزرو آمریکا، انتظار بازار برای احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا در ماه سپتامبر نیز تقویت شده است. این مسئله میتواند جذابیت داراییهای دلاری را افزایش داده و در کوتاهمدت فشار بیشتری بر ین وارد کند.
به این ترتیب، بازار ارز اکنون با یک معادله حساس روبهروست: ژاپن برای جلوگیری از سقوط ین آماده مداخله است، آمریکا نیز خطر سرایت بحران ارزی را جدی گرفته، اما اختلاف نرخ بهره میان دو کشور همچنان میتواند به نفع دلار عمل کند. اگر ین بار دیگر وارد یک روند نزولی شدید شود، مسئله از یک اختلاف نرخ ارز میان دو کشور فراتر رفته و میتواند به یکی از ریسکهای مهم بازارهای مالی جهانی تبدیل شود.
