آمریکا و ایران در تازهترین دور درگیریها، یکی از گستردهترین تبادلات آتش از ماه ژوئیه را رقم زدند؛ حملاتی که دامنه آن از سواحل جنوبی ایران تا چندین پایگاه و موضع آمریکایی در خاورمیانه کشیده شد. همزمان با تهدید واشنگتن به انجام حملات بیشتر، تهران نیز از پاسخهای گستردهتر خبر داده و بار دیگر تنگه هرمز را در مرکز بحران قرار داده است.
ارتش آمریکا اعلام کرد در حملات خود مجموعهای از تأسیسات نظامی ایران از جمله سامانههای پدافند هوایی، رادارها، تجهیزات دریایی، قابلیتهای مینگذاری و مراکز ارتباطی را هدف قرار داده است. در مقابل، ایران از حمله به اهداف آمریکایی در بحرین، اردن، کویت و عراق خبر داد و اعلام کرد هدف اصلی این عملیات، وادار کردن نیروهای آمریکایی به ترک شبکه پایگاههای نظامی خود در منطقه است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، حملات انجامشده علیه ایران را «بسیار سنگین» توصیف کرد و گفت واشنگتن برای انجام حمله دیگری در هر زمان آماده است. او در عین حال واکنش ایران را کماهمیت توصیف کرد؛ اظهاراتی که نشان میدهد کاخ سفید در شرایط فعلی احتمال ادامه عملیات نظامی را منتفی نمیداند.
در سوی دیگر، فرماندهی نظامی ایران تهدید کرده است که پاسخهای بعدی میتواند گستردهتر و شدیدتر باشد. ایران همچنین اعلام کرده که حملاتی را علیه اهداف آمریکایی در کشورهای مختلف منطقه انجام داده است. مقامهای آمریکایی در برخی موارد، ادعاهای ایران درباره تلفات نیروهای این کشور را رد کرده و گفتهاند ارزیابیهای اولیه آنها از نبود تلفات حکایت دارد.
در کویت، مقامهای ایرانی اعلام کردند پایگاه هوایی علی السالم و یک مجتمع مسکونی مورد استفاده یکی از فرماندهان آمریکایی هدف حمله موشکی و پهپادی قرار گرفته است. سازمان آتشنشانی کویت نیز از مهار آتشسوزی در یک مجتمع مسکونی خبر داده است. بحرین هم اعلام کرد پهپادهای ایرانی را رهگیری و منهدم کرده است. قطر که میزبان یکی از مهمترین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه است، ایران را مسئول حملات و پیامدهای آن دانست.
همزمان، تنگه هرمز بار دیگر به یکی از اصلیترین کانونهای بحران تبدیل شده است. ایران ۱۱ کشتی دیگر را در فهرست ممنوعیت عبور قرار داده و شمار شناورهای قرارگرفته در این فهرست را به ۵۶ فروند رسانده است. تهران اعلام کرده این کشتیها در صورت عبور بدون اجازه میتوانند با جریمه، توقیف یا مصادره روبهرو شوند.
واشنگتن در مقابل تأکید کرده که مسیر تنگه هرمز همچنان برای کشتیرانی باز است و نیروهای آمریکایی به هدایت کشتیها از این مسیر ادامه میدهند. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، گفته است بیش از ۱۷ میلیون بشکه نفت در روز دوشنبه از این مسیر خارج شده است؛ موضوعی که اهمیت تنگه هرمز برای بازار جهانی انرژی را بار دیگر برجسته میکند.
ایران همچنین مدعی شده دو نفتکش هنگام عبور از تنگه هرمز و در حالی که توسط نیروهای آمریکایی هدایت میشدند، با مین برخورد کردهاند. در شرایطی که تنگه هرمز پیش از آغاز جنگ حدود یکپنجم محمولههای جهانی نفت و گاز طبیعی مایعشده را جابهجا میکرد، هرگونه اختلال جدی در این مسیر میتواند پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی و اقتصاد جهانی داشته باشد.
یکی از جنجالیترین ادعاهای تهران درباره حملات اخیر، اصابت یکی از حملات آمریکا به یک مراسم عروسی در شهرستان سیریک در جنوب ایران است. مقامهای ایرانی اعلام کردهاند چهار نفر، از جمله یک کودک چهار ساله، در این حادثه کشته و دهها نفر زخمی شدهاند. وزیر بهداشت ایران نیز مجموع تلفات موج جدید حملات آمریکا را ۱۸ کشته و ۱۰۸ زخمی اعلام کرده است. رویترز اعلام کرده که نتوانسته بهطور مستقل وقوع حمله به مراسم عروسی را تأیید کند.
تصاویر منتشرشده از محل ادعایی حادثه، خرابی ساختمان و آثار خون را نشان میدهد، اما ارتش آمریکا ضمن اشاره به گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای دولتی ایران، تأکید کرده است که نیروهای آمریکایی غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهند. در نتیجه، جزئیات این حادثه و مسئولیت آن همچنان نیازمند بررسی و تأیید مستقل است.
تبادل اخیر آتش، شدیدترین درگیری میان دو طرف از ماه ژوئیه توصیف شده است؛ زمانی که پس از حدود دو هفته بمباران شدید ایران، ترامپ عملیات را متوقف کرد. در آن مقطع، مقامهای نظامی آمریکا درباره مصرف بالای مهمات و کاهش اهداف قابل حمله هشدار داده بودند.
با وجود ادامه عملیات، اهدافی که دولت ترامپ در آغاز «عملیات اپیک فیوری» در ماه فوریه اعلام کرده بود، هنوز بهطور کامل محقق نشده است. آمریکا میگوید توان نظامی متعارف ایران را بهشدت تضعیف کرده و فشار قابل توجهی بر اقتصاد این کشور وارد شده، اما آینده درگیری و امکان بازگشت جنگ به یک رویارویی تمامعیار همچنان نامشخص است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر نزدیک است. بر اساس گزارش رویترز، برخی مشاوران ترامپ تلاش دارند فعلاً سطح و بازتاب جنگ را کاهش دهند تا پیامدهای سیاسی آن در انتخابات آینده محدود شود. نظرسنجیهای مورد اشاره رویترز نیز نشان میدهد مخالفت افکار عمومی آمریکا با جنگ بیش از دو برابر حمایت از آن است.
در چنین شرایطی، تبادل گسترده حملات میان تهران و واشنگتن نهتنها خطر بازگشت جنگ به سطحی گستردهتر را افزایش داده، بلکه نگرانیها درباره امنیت پایگاههای آمریکایی، کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز و ثبات بازار جهانی انرژی را نیز تشدید کرده است.