خشکسالی شدید ناشی از پدیده النینو بخشهایی از سریلانکا را با یکی از جدیترین بحرانهای آبی دهههای اخیر روبهرو کرده است. کاهش شدید بارندگی باعث خشکشدن چاهها، رودخانهها و مخازن آب شده و هزاران خانواده، بهویژه کشاورزان، برای تأمین آب و حفظ معیشت خود با مشکلات فزایندهای مواجه هستند.
در برخی از مناطق کشاورزی سریلانکا، میزان بارندگی تا ۸۵ تا ۱۰۰ درصد کمتر از میانگین معمول گزارش شده است. شرایط در مناطقی مانند آمپارا و موناراگالا به اندازهای وخیم شده که منابع آبی محلی دیگر پاسخگوی نیاز روزمره ساکنان نیستند.
چاههایی که روستاییان برای دههها از آنها استفاده میکردند، اکنون یا کاملاً خشک شدهاند یا مقدار بسیار کمی آب دارند. برخی مخازن محلی نیز تنها حدود ۱۰ درصد ظرفیت معمول خود آب دارند و همین مسئله فشار سنگینی بر جوامع روستایی وارد کرده است.
دولت سریلانکا برای رساندن آب آشامیدنی به دهها هزار نفر وارد عمل شده است. با این حال، در مناطق دورافتاده، برخی خانوادهها ممکن است تنها هر چند هفته یکبار آب دریافت کنند؛ وضعیتی که زندگی روزمره، بهداشت و فعالیتهای اقتصادی آنها را با اختلال جدی روبهرو کرده است.
بحران برای کشاورزان شدیدتر است. بسیاری از زمینهای کشاورزی به دلیل نبود آب امکان کشت مناسب ندارند و محصولاتی که قرار بود منبع درآمد خانوادهها باشند، از بین رفتهاند. برخی کشاورزان اکنون به کارهای روزمزدی روی آوردهاند تا بتوانند هزینههای اولیه زندگی را تأمین کنند.
یکی از کشاورزان منطقه آمپارا به رویترز گفته است که چاه خانهاش پس از بیش از سه دهه برای نخستین بار تقریباً خشک شده و آب باقیمانده بهسختی نیاز خانواده و دو گاو او را تأمین میکند. کاهش محصول باعث شده درآمد ماهانه او از کشاورزی نیز از بین برود و برای گذران زندگی به کار روزانه وابسته شود.
گرما و کمبود آب تنها به کشاورزی آسیب نزده است. برخی کسبوکارهای کوچک روستایی نیز تحت تأثیر قرار گرفتهاند. گزارش رویترز از خانوادههایی خبر میدهد که به دلیل کمبود آب و افزایش دما مجبور شدهاند فعالیتهای اقتصادی خود را متوقف کنند.
در بعضی خانوادهها حتی اولویتبندی آب به مسئلهای حیاتی تبدیل شده است؛ مردم تلاش میکنند حداقل آب مورد نیاز دامهای خود را حفظ کنند، در حالی که کاهش درآمد باعث شده برخی خانوادهها برای کاهش هزینههای زندگی، وعدههای غذایی خود را نیز محدود کنند.
این شرایط در حالی رخ میدهد که کارشناسان نسبت به شدت گرفتن النینوی کنونی هشدار دادهاند. سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرده است که این رویداد اقلیمی میتواند به یکی از شدیدترین النینوهای ثبتشده تبدیل شود و احتمال تداوم آن تا فوریه ۲۰۲۷ بسیار بالاست.
با این حال، اثر النینو در سریلانکا تنها به خشکسالی محدود نخواهد بود. پیشبینیهای هواشناسی نشان میدهد این کشور ممکن است در ادامه سال با بارندگیهای شدید مواجه شود و پس از آن دوباره دورهای طولانی از خشکی را تجربه کند. چنین نوسان شدیدی میتواند برنامهریزی کشاورزی و مدیریت منابع آب را دشوارتر کند.
اهمیت بحران سریلانکا فراتر از وضعیت یک کشور است. این اتفاق نمونهای از چگونگی تبدیل تغییرات شدید اقلیمی به بحرانهای مستقیم در زندگی مردم است؛ بحرانی که همزمان آب آشامیدنی، امنیت غذایی، درآمد کشاورزان و سلامت جوامع روستایی را تحت فشار قرار میدهد.
مقامهای سریلانکا اکنون باید علاوه بر تأمین فوری آب برای مناطق آسیبدیده، برای ماههای آینده نیز آماده شوند. ادامه خشکسالی میتواند خسارتهای بیشتری به محصولات کشاورزی وارد کند و در صورت کاهش تولید، فشار بر بازار مواد غذایی و درآمد خانوارهای روستایی افزایش یابد.
