مستند «NAZA» ساخته یووال آبراهام و ریچل زور، فیلمسازان اسرائیلی برنده اسکار، با شهادت ۲۴ عضو سابق و فعلی ساختار نظامی اسرائیل، در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد؛ فیلمی که تلاش میکند از نگاه افراد درون سیستم نظامی، نحوه استفاده از فناوریهای نظارتی، هوش مصنوعی و حملات از راه دور در جنگ غزه را بررسی کند.
مستند «NAZA» ساخته یووال آبراهام و ریچل زور، فیلمسازان اسرائیلی که پیشتر با مستند برنده اسکار «سرزمین دیگری نیست» شناخته شدند، روز پنجشنبه در بخش مسابقه جشنواره فیلم ونیز برای نخستین بار اکران شد. این فیلم با استفاده از شهادت ۲۴ فرد مرتبط با ارتش اسرائیل، از جمله نیروهای اطلاعاتی و سربازان، به بررسی نحوه اجرای عملیات نظامی اسرائیل در غزه و آنچه سازندگان فیلم آن را کشتار نظاممند غیرنظامیان فلسطینی میدانند، میپردازد. هویت افرادی که در این مستند صحبت کردهاند مخفی نگه داشته شده و صدا و چهره آنها نیز با استفاده از فناوریهای دیجیتال تغییر داده شده است.
آبراهام و زور طی سه سال و بهصورت مخفیانه در پشتبامهایی در تلآویو با این افراد گفتوگو کردهاند. محور اصلی گفتوگوها، تجربه مستقیم این افراد از سیستمهای نظارتی، شناسایی اهداف و حملات هوایی از راه دور بوده است. برخی از شاهدان در فیلم درباره استفاده از سامانههایی سخن میگویند که با کمک هوش مصنوعی برای شناسایی اهداف احتمالی حماس مورد استفاده قرار میگیرند و در مواردی، حمله به خانهها و آپارتمانهایی را توصیف میکنند که نیروهای نظامی از حضور خانوادهها در آنها اطلاع داشتهاند.
عنوان «NAZA» به اصطلاحی برگرفته از یک مخفف نظامی اسرائیلی اشاره دارد که برای اشاره به تلفات غیرنظامیان، از جمله زنان، مردان و کودکان، به کار میرود. سازندگان فیلم میگویند هدف آنها صرفاً تکرار گزارشهایی که پیشتر منتشر شده نیست، بلکه ثبت شهادت افرادی است که خود در طراحی یا اجرای بخشی از این سیستمها نقش داشتهاند و میتوانند جزئیات عملکرد آنها را توضیح دهند.
این مستند بر احساسات یا انگیزههای شخصی شاهدان تمرکز نمیکند و تلاش دارد توجه مخاطب را به قربانیان و سازوکارهایی که به مرگ غیرنظامیان منجر شده معطوف کند. به گفته سازندگان، برخی از افرادی که در فیلم حضور دارند ابراز پشیمانی کردهاند و برخی دیگر چنین احساسی نداشتهاند؛ با این حال، فیلمسازان معتقدند تمرکز بیش از حد بر احساس گناه یا پشیمانی افراد میتواند مسئله اصلی فیلم را تحتالشعاع قرار دهد.
«NAZA» با حمایت روزنامه گاردین و تیم سازنده فیلم «منطقه مورد علاقه» تولید شده و تنها مستند حاضر در رقابت اصلی جشنواره ونیز برای دریافت جایزه شیر طلایی است. این فیلم در اواخر روند انتخاب آثار به جشنواره اضافه شد و بخشی از تأخیر در ارائه آن به تکمیل فرآیند ناشناسسازی هویت افراد حاضر در فیلم مربوط بوده است.
جنگ غزه و پیامدهای انسانی آن همچنان یکی از موضوعات مهم جشنواره فیلم ونیز است. سازندگان «NAZA» نیز تأکید کردهاند که موضوع فیلم تنها به گذشته مربوط نمیشود و به گفته آنها، درگیری و کشته شدن غیرنظامیان همچنان ادامه دارد. در مقابل، اسرائیل اعلام کرده است که حملات خود را علیه حماس و زیرساختهای آن انجام میدهد و این گروه را به فعالیت در مناطق مسکونی و استفاده از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی متهم کرده است. ارتش اسرائیل همچنین استفاده از هوش مصنوعی برای کمک به شناسایی اهداف را تأیید کرده، اما تأکید دارد که تصمیم نهایی برای اجرای حمله توسط انسان گرفته میشود.
«NAZA» ادامه مسیر سینمایی آبراهام و زور پس از مستند «سرزمین دیگری نیست» است؛ فیلمی که درباره مبارزه فعالان فلسطینی برای جلوگیری از تخریب جوامع آنها ساخته شد و در سال ۲۰۲۵ جایزه اسکار بهترین مستند را دریافت کرد. مستند جدید این دو فیلمساز اکنون در رقابت اصلی جشنواره ونیز قرار دارد و برندگان جشنواره قرار است ۱۲ سپتامبر معرفی شوند.