چهار کارشناس مستقل سازمان ملل متحد روز چهارشنبه ۲۳ سپتامبر، با اشاره به گزارشهای مربوط به کشتهشدن کولبران کُرد و سوختبران بلوچ در مناطق مرزی ایران، از مقامهای جمهوری اسلامی خواستند استفاده از نیروی مرگبار علیه این افراد را متوقف کنند و درباره هر مورد مرگ ناشی از اقدامات نیروهای امنیتی، تحقیقات مستقل و بیطرفانه انجام دهند.
این کارشناسان در بیانیه خود کولبران و سوختبران را از جمله گروههای بهشدت محروم از نظر اقتصادی در ایران توصیف کردند که به دلیل محدودبودن فرصتهای شغلی، برای تأمین هزینه زندگی خانوادههایشان به حمل کالا و سوخت در مناطق مرزی روی میآورند. آنان تأکید کردند که فقر نباید به قیمت جان این افراد تمام شود.
بر اساس اطلاعاتی که این کارشناسان دریافت کردهاند، از آغاز سال ۲۰۲۶ دستکم ۱۲ کولبر بر اثر تیراندازی نیروهای مرزبانی ایران یا سپاه پاسداران کشته شدهاند. در دو ماه پیش از انتشار بیانیه نیز گزارشهایی درباره کشتهشدن هفت کولبر با شلیک مستقیم نیروهای مرزی، از فاصله نزدیک و بدون هشدار قبلی، به آنان ارائه شده است. در برخی از این موارد، قربانیان هنگام تیراندازی کالایی همراه نداشتهاند.
در این بیانیه به پرونده مادی کرمانی، کولبر ۴۴ ساله اهل مریوان، نیز اشاره شده است. طبق گزارشهای دریافتشده از سوی کارشناسان سازمان ملل، او ۲۸ ژوئیه از خانه خارج شد و بازنگشت. خانواده او ابتدا از سوی مقامها در جریان روایتی قرار گرفتند که علت مرگ را سقوط از ارتفاعات مرزی اعلام میکرد، اما کارشناسان سازمان ملل میگویند مدارک پزشکی قانونی مورد استناد آنان، اصابت گلوله به سر را نشان میدهد.
مورد دیگری که در بیانیه آمده، میلاد تبد، کولبر ۲۸ ساله، است که پس از اصابت گلوله به سرش، ماهها در بخش مراقبتهای ویژه بستری بود و در نهایت، به دلیل ناتوانی خانواده در پرداخت هزینه ادامه مراقبتهای پزشکی، به خانه منتقل شد. او در ۱۸ اوت ۲۰۲۶ جان باخت.
کارشناسان سازمان ملل درباره سوختبران بلوچ نیز از شرایط مشابهی خبر دادهاند. بر اساس اطلاعات مورد استناد آنان، بین ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ دستکم ۱۳ سوختبر در ارتباط با تیراندازی، تعقیبوگریز و دیگر اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی کشته شدهاند.
این کارشناسان همچنین تأکید کردند که حتی اگر فردی مظنون به حمل کالا برخلاف مقررات گمرکی باشد، چنین تخلفی بهخودیخود تهدیدی علیه جان افراد ایجاد نمیکند و نمیتواند استفاده از سلاح گرم را توجیه کند. آنان خواستار انجام تحقیقات فوری، مستقل و بیطرفانه درباره تمامی موارد مرگ شدند و گفتند خانواده قربانیان حق دارند از حقیقت، پاسخگویی عاملان و جبران خسارت برخوردار شوند.
امضاکنندگان بیانیه شامل مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران؛ موریس تیدبال-بینز، گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی، شتابزده یا خودسرانه؛ النا کارولینا دیاز گالان، گزارشگر ویژه فقر شدید و حقوق بشر؛ و نیکولا لورات، گزارشگر ویژه امور اقلیتها، هستند. دفتر حقوق بشر سازمان ملل تأکید کرده است که گزارشگران ویژه و کارشناسان این سازوکارها، کارشناسان مستقل منصوبشده از سوی شورای حقوق بشر هستند و در ظرفیت فردی خود فعالیت میکنند.