تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ هفتماهه ایران و آمریکا وارد مرحله تازهای شده است. بر اساس گزارشهای جدید، میانجیها در حال تلاش برای دستیابی به یک توافق موقت هستند که محور اصلی آن بازگشایی تنگه هرمز در برابر کاهش فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا علیه ایران خواهد بود.
طبق گزارش فایننشال تایمز، نسخه اصلاحشدهای از پیشنهادهای قبلی در حال گردش میان طرفهای مذاکره است. در چارچوب مطرحشده، ایران میتواند تنگه هرمز را بازگشایی کند و در مقابل آمریکا بخشی از محاصره دریایی را کاهش دهد، برخی معافیتهای نفتی را بازگرداند و امکان دسترسی ایران به بخشی از داراییهای مسدودشده را فراهم کند.
با این حال، اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اجرای تعهدات و همچنین دامنه توافق هستهای و تحریمهاست. مقامهای آمریکایی نیز بر توافقی گستردهتر و محدودیتهای بیشتر بر برنامه هستهای ایران تأکید دارند.
فایننشال تایمز گزارش داده است که مذاکرهکنندگان و میانجیها در روزهای اخیر میان مقامهای ایرانی و آمریکایی در رفتوآمد بودهاند تا مسیر گفتوگوها را دوباره فعال کنند. در همین چارچوب، نسخهای اصلاحشده از پیشنهاد هفتروزه ایران در حال بررسی است؛ پیشنهادی که تهران هفته گذشته از طریق میانجیها ارائه کرده بود.
بر اساس گزارش رویترز، پیشنهاد اولیه ایران شامل بازگشایی تنگه هرمز در مدت هفت روز در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران بود. تهران همچنین خواستار لغو یا کاهش تحریمهای نفتی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده و توقف اقدامات نظامی در جبهههای دیگر شده بود. مقامهای ایرانی گفتهاند در صورت تحقق این شرایط، امکان بازگشت به مذاکرات برای دستیابی به توافقی گستردهتر وجود دارد.
با این حال، مسیر رسیدن به توافق همچنان با اختلافهای جدی روبهرو است. دونالد ترامپ پیشتر پیشنهاد ایران را رد کرده بود، اما بعد از آن اعلام کرد که آمریکا همچنان امکان گفتوگو را باز نگه داشته است. همزمان، میانجیهای قطری تلاش میکنند دیدارهای جداگانهای با مقامهای دو طرف برگزار کنند تا درباره نسخه اصلاحشده پیشنهاد ایران گفتوگو شود.
یکی از اختلافهای اصلی، نحوه و ترتیب اجرای تعهدات است. تهران خواهان آن است که پیش از بازگشایی کامل مسیر دریایی، فشار نظامی و محاصره بنادر ایران کاهش یابد؛ در مقابل، واشنگتن خواهان تضمینهایی درباره برنامه هستهای ایران و سایر مسائل مورد اختلاف است. در نتیجه، حتی در صورت ادامه مذاکرات غیرمستقیم، هنوز مشخص نیست دو طرف بتوانند درباره یک چارچوب مشترک برای پایان جنگ به توافق برسند.
اهمیت تنگه هرمز تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نمیشود. این آبراه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و اختلال در رفتوآمد کشتیها طی ماههای اخیر بر قیمت نفت و هزینه حملونقل انرژی تأثیر گذاشته است. به همین دلیل، هرگونه توافق برای بازگشت کشتیرانی عادی میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد. رویترز گزارش داده است که بازار نفت در واکنش به تحولات دیپلماتیک اخیر و احتمال بازگشایی هرمز نوسان داشته است.
در همین حال، مقامهای ایرانی بر این موضوع تأکید کردهاند که بازگشایی تنگه هرمز بخشی از یک توافق گستردهتر خواهد بود و تهران حاضر نیست بدون دریافت امتیازهای مشخص از سوی آمریکا، محدودیتهای اعمالشده بر این مسیر را کنار بگذارد. یک مقام ارشد ایرانی پیشتر به رویترز گفته بود که تهران میتواند ظرف هفت روز تنگه را بازگشایی کند، مشروط بر اینکه واشنگتن فشار نظامی را کاهش دهد و محاصره بنادر ایران را بردارد.
در سوی دیگر، آمریکا همچنان بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای تأکید دارد و موضع واشنگتن درباره دامنه امتیازهایی که حاضر است در مقابل بازگشایی هرمز ارائه کند، روشن نیست. بنابراین مذاکرات احتمالی آینده باید همزمان چند مسئله را حل کند؛ از وضعیت تنگه هرمز و تحریمهای نفتی گرفته تا محاصره بنادر، داراییهای مسدودشده و برنامه هستهای ایران.
با وجود اختلافهای موجود، ادامه فعالیت میانجیها نشان میدهد کانال دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن کاملاً بسته نشده است. در حال حاضر مشخص نیست نسخه اصلاحشده پیشنهاد ایران بتواند زمینه توافق موقت را فراهم کند، اما بازگشایی هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای مذاکرات و همچنین یکی از حساسترین عوامل مؤثر بر بازار جهانی انرژی محسوب میشود.