میدل ایست نیوز: اعلام پروژه اتصال ریلی میان عربستان و ترکیه موج گستردهای از پرسش درباره سرنوشت بندر بزرگ فاو و جاده توسعه در عراق ایجاد کرده؛ پروژهای که بغداد سالها بر آن به عنوان دروازه اصلی عبور تجارت میان منطقه و اروپا حساب باز کرده است اما با بروز و ظهور مسیرهای منطقهای جدید خارج از اراضی عراق، بحث و جدل را درباره اینکه همچنان پروژه جاده توسعه ویژگی رقابت خود را حفظ میکند یا تحولات اخیر موجب بازنگری در نمونه اقتصادی که از ابتدا بر آن بنا نهاده شده، میشود، افزایش داده است.
به گزارش العالم الجدید، این نگرانیها در پی اعلام شراکت لجستیک و ریلی جدید میان عربستان و ترکیه به وجود آمده است، پروژهای که گفته میشود از بزرگترین پروژههای اتصال در منطقه است که ایجاد یک گذرگاه تجاری از خلیج فارس از طریق اردن و سوریه تا ترکیه و اروپا را دنبال میکند و به عنوان جایگزین احتمالی مسیرهای سنتی متاثر از بحرانهای ژئوپلتیک دریای سرخ و تنگه هرمز است.
جاده توسعه و لزوم توانایی سازگاری با تحولات منطقه
در همین راستا، زیاد الهاشمی، مشاور حوزه حمل و نقل بینالمللی در گفتوگو با العالم الجدید گفت که چالشی که پروژه جاده توسعه با آن مواجه است، آن قدر که با تحولات ژئوپلتیک جدید در منطقه به ویژه امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و بازتاب آن بر جریان تجارت و سرمایه گذاری مرتبط است، با بروز و ظهور مسیر عربستان و ترکیه مرتبط نیست.
او بیان کرد که عراق امروز به بازنگری جامع نیاز دارد که آخرین تحولات در منطقه را در نظر بگیرد.
الهاشمی با اشاره به اینکه طرف مشاور ناظر بر پروژه باید مجدداً امکان سنجی اقتصادی و لجستیکی انجام دهد و نمونه مورد اتکا برای جاده توسعه از جمله زیرساخت، خدمات پشتیبانی و مسیرهای مرتبط با آن را به روز رسانی کند، گفت که شرایط کنونی کاملا با شرایط زمان اعلام این پروژه متفاوت است.
او اشاره کرد که موفقیت پروژه، دیگر مرتبط با ساخت جاده و مسیر ریلی نیست بلکه موفقیت آن به تواناییاش در سازگار شدن با تحولات سریع در گذرگاههای تجارت در منطقه بستگی دارد.
بندر فاو و راهحلهای منعطف برای گذر از موانع احتمالی
الهاشمی معتقد است که عراق در حال حاضر با چالشی مهم مواجه است و آن جذب سرمایه گذاریهای بینالمللی لازم برای این پروژه است چرا که هنوز بسیاری از سرمایه گذاران منطقهای و بینالمللی نسبت به ورود به این پروژه با این حجم در عراق تردید دارند.
او اشاره کرد که دولت باید بازاریابی پروژه را به صورت موثرتری انجام دهد و آن را با مسیرهای لجستیک موجود در منطقه از جمله پروژههای اتصال ریلی با کشورهای عضو شورای همکاری ربط دهد، امری که موجب تقویت فرصتهای تبدیل آن به بخشی از شبکه انتقال منطقهای یکپارچه میشود تا اینکه یک پروژه تنها باقی بماند و در صورت تداوم تنش در تنگه هرمز، بندر فاو از تحولات تاثیر بپذیرد.
او در ادامه گفت که نمونه اصلی جاده توسعه به صورت اساسی بر عملیات جابجایی، بارگیری و تخلیه از طریق بندر فاو متکی است، این به معنای از بین رفتن اهمیت اقتصادی بندر فاو نیست بلکه این پروژه به راه حلهای منعطف و موقت از جمله اتصال مسیرهای زمینی عراق به مسیرهای کشورهای خلیج فارس برای عبور از هرگونه مانع احتمالی در جریان تجارت تا زمان بازگشت ثبات کامل به گذرگاههای دریایی نیاز دارد.
نگرانی کشورهای منطقه نسبت به ثبات امنیتی وسیاسی در عراق
با وجود بحث و جدلی که پروژه اتصال ریلی میان عربستان و ترکیه به وجود آورده است، اما این دو پروژه از نظر نوع کارایی و اهداف اقتصادی با یکدیگر متفاوت است؛ مسیر عربستان، تا حد زیادی بر تقویت تبادل تجاری میان کشورهای عضو شورای همکاری و ترکیه و اتصال بنادر عربستان به بازارهای منطقه و اروپا از طریق راه آهن فرامرزی متمرکز است اما پروژه جاده توسعه مبتنی بر ایده گذرگاه تجاری یکپارچه از بندر فاو شامل حمل و نقل دریایی، زمینی و ریلی و خدمات لجستیک و صنعتی در طول اراضی عراق تا ترکیه است.
متخصصان معتقدند که یکی از دلایل اعلام نشده روی آوردن برخی کشورهای منطقه به سمت مسیرهای جایگزین، نگرانیهای مرتبط با ثبات امنیتی و سیاسی در عراق است؛ پس از حملات و تهدیدهای منافع و تاسیسات کشورهای عضو شورای همکاری، علاوه بر افزایش نفوذ گروههای مسلح خارج از چارچوب حکومت، برداشتی نزد برخی کشورهای عضو شورای همکاری به وجود آمده که عراق هنوز به صورت کامل جایگاه خود را در توازنات منطقه تعیین تکلیف نکرده است.
در سایه پروژههایی که میلیاردها دلار سرمایه گذاری میخواهد و بر ثبات بلند مدت حساب باز میکند، عامل اعتماد سیاسی و امنیتی، بخشی اساسی از معادله حمل و نقل و تجارت است؛ امری که جاده توسعه را در برابر آزمونی فراتر از زیرساخت یعنی نوع تصویر عراق و جایگاه آن در منطقه قرار میدهد.
تردید کشورهای شورای همکاری نسبت به عراق
از سویی دیگر عصام الفیلی تحلیلگر مسائل سیاسی عراق گفت که تحولات اخیر نشان داد که کشورهای عضو شورای همکاری هنوز به عراق به عنوان یک کشور نزدیکتر به محور ایران تا محیط عربی خود مینگرند، عاملی که نمیتوان آن را از نوع پروژههای اقتصادی و استراتژیک برنامهریزی شده در منطقه جدا کرد.
او بیان کرد که پروژههای بزرگ اتصال و حمل و نقل، تنها بر امکان سنجی اقتصاد بنا نمیشوند بلکه با سطح اعتماد سیاسی و امنیتی میان کشورها نیز مرتبط هستند.
عصام الفیلی تصریح کرد که عراق بسیار در ادغام کامل با محیط خلیجی و عربی عقب افتاد با وجود اینکه روابط طی سالهای گذشته سطح پیشرفتهای از نزدیکی و ثبات را محقق کرد.
او بیان کرد که تنشهای اخیر و اتهامات به گروههای مسلح عراقی در هدف قرار دادن منافع یا تهدید امنیت کشورهای منطقه، مجدداً نگرانیهای پیشین درخصوص برخی کشورهای عضو شورای همکاری درخصوص خطرات احتمالی مرتبط با پروژههای استراتژیک از اراضی عراق را بازگرداند.
الفیلی تاکید کرد که چالشهای اقتصادی که عراق با آن مواجه است علاوه بر تداوم نگرانی امنیتی و عدم تعیین تکلیف پرونده انحصار سلاح به صورت کامل در تأخیر اجرای پروژه جاده توسعه طی سالهای گذشته نقش داشته است.
او افزود که عراق اگر بخواهد جایگاه خود را در شبکه تجارت و حمل و نقل در منطقه حفظ کند، در آینده خود را ناچار به پیوستن یا ادغام در برخی مسیرهای منطقهای جدید ببیند.
ضرورت ایجاد اعتماد سیاسی و اقتصادی میان عراق و کشورهای منطقه
عبدالسلام حسن، کارشناس مسائل اقتصادی نیز گفت که مشکل پروژه جاده توسعه تنها بروز و ظهور مسیرهای جایگزین در منطقه نیست بلکه اساساً با ضعف برنامهریزی و سرمایه گذاری که عراق سالها از آن رنج میبرد، مرتبط است.
وی افزود که پروژههای استراتژیک بزرگ تنها با حجم هزینه یا طول راه آهن و جاده سنجیده نمیشود بلکه با توانایی کشور برای ایجاد اعتماد سیاسی و اقتصادی لازم برای جذب شرکا و تامین کنندگان مالی سنجیده میشود.
او تصریح کرد که عراق موقعیت جغرافیایی استثنایی دارد که به آن مزیت طبیعی نسبت به بسیاری از مسیرهای منطقهای اما این برتری و مزیت را نمیتوان از آن بدون وجود رویکرد استراتژیک متکامل و دیپلماتیک اقتصادی موثر برای قانع کردن کشورهای منطقه و سرمایه گذاران بینالمللی بهره برداری کرد تا آنها متقاعد شوند که عراق شریکی با ثبات و امن در بلند مدت است.
عبدالسلام حسن در پایان اشاره کرد که رقابت کنونی دیگر میان جاده و مسیر ریلی نیست بلکه میان نمونههای اقتصادی و سیاسی است که بتواند سرمایه و تجارت جهانی را جذب کند.
نوشته آیا پروژه ریلی عربستان و ترکیه، جاده توسعه را تهدید میکند؟ اولین بار در میدل ایست نیوز. پدیدار شد.
