مهلت ۶۰ روزه تفاهمنامه میان ایران و ایالات متحده که با هدف پایان دادن به درگیریهای نظامی و فراهم کردن زمینه برای دستیابی به یک توافق جامعتر امضا شده بود، روز دوشنبه ۱۷ اوت به پایان میرسد؛ در حالی که نشانه روشنی از توافق دو طرف برای تمدید آن دیده نمیشود.
این تفاهمنامه ۱۴ بندی در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶ و پس از مذاکراتی با میانجیگری پاکستان میان دولتهای دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان شکل گرفت. هدف اصلی آن توقف عملیات نظامی و ایجاد یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکره درباره توافقی نهایی بود؛ توافقی که قرار بود موضوعاتی از جمله تحریمها، برنامه هستهای ایران، تردد کشتیها در تنگه هرمز و ترتیبات امنیتی منطقه را در بر بگیرد.
بر اساس چارچوب توافق، دو طرف متعهد شده بودند عملیات نظامی را متوقف کنند. واشینگتن نیز قرار بود برای پایان دادن به محاصره دریایی ایران، کاهش تحریمها، صدور مجوز برای صادرات نفت ایران و فراهم شدن دسترسی تهران به بخشی از داراییهای مسدودشده اقدام کند. در مقابل، ایران متعهد شده بود عبور امن و بدون دریافت هزینه از تنگه هرمز را در دوره تعیینشده تضمین کند و مذاکرات درباره مسائل هستهای را ادامه دهد.
با این حال، اجرای تفاهمنامه از همان هفتههای نخست با اختلاف جدی روبهرو شد. تهران و واشینگتن یکدیگر را به نقض تعهدات متهم کردهاند و تلاش میانجیها برای احیای روند مذاکرات نیز تاکنون نتیجه محسوسی نداشته است. یک مقام ارشد ایرانی اخیراً به رویترز گفته است که مذاکراتی برای تمدید این توافق در جریان نیست و آمریکا باید ابتدا به تعهدات مندرج در توافق موقت بازگردد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز اعلام کرده تهران هنوز تصمیمی برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم با آمریکا نگرفته است. در همین حال، قطر و پاکستان همچنان در تلاشاند از طریق تبادل پیام میان دو طرف، مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند. همزمان ایران درباره ترتیبات تازه کشتیرانی در تنگه هرمز با عمان در حال گفتوگو است.
در روزهای اخیر گزارشهای متناقضی درباره احتمال تمدید توافق منتشر شده است. خبرگزاری آناتولی به نقل از منابع دولتی پاکستان گزارش داده بود که ایران و آمریکا با اصل تمدید دوره ۶۰ روزه موافقت کردهاند، اما مقامهای ایرانی این گزارش را رد کرده و گفتهاند هیچ مذاکرهای درباره تمدید صورت نگرفته است.
اختلاف بر سر تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین موانع دستیابی به توافق است. ایران بازگشایی کامل این آبراه راهبردی را به اجرای تعهدات آمریکا مرتبط کرده، در حالی که واشینگتن به اعمال فشار نظامی و دریایی ادامه داده است. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز گفته نیروی دریایی این کشور توان ادامه محاصره بنادر ایران برای مدتی نامحدود را دارد.
با پایان یافتن مهلت تعیینشده در تفاهمنامه، آینده مذاکرات بیش از گذشته نامشخص شده است. در صورت عدم توافق بر سر تمدید یا تدوین چارچوب تازه، نهتنها چشمانداز دستیابی به توافق سیاسی میان تهران و واشینگتن تیرهتر خواهد شد، بلکه ادامه تنشها بر سر تنگه هرمز میتواند همچنان تجارت جهانی انرژی و امنیت منطقه را تحت فشار قرار دهد.
