ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، روز جمعه ۱۶ اکتبر در نشست سران اتحادیه اروپا در بروکسل، از تصمیم دولت دونالد ترامپ برای واردات گازوئیل از روسیه انتقاد کرد و گفت این توافق درآمد بیشتری در اختیار مسکو قرار میدهد تا هزینههای جنگ علیه اوکراین را تأمین کند. او همزمان با استقبال از نقش پررنگتر کشورهای اروپایی در مذاکرات، تأکید کرد که به اعتقاد او، ولادیمیر پوتین در شرایط کنونی تمایلی واقعی به پایان دادن به جنگ نشان نمیدهد.
زلنسکی در گفتوگو با خبرنگاران گفت درآمد حاصل از توافق گازوئیلی میتواند دوباره به اقتصاد روسیه بازگردد و منابع مالی بیشتری برای ادامه جنگ فراهم کند. او همچنین استدلال کرد که این توافق نمیتواند بهتنهایی آثار اختلال در تنگه هرمز بر بازارهای جهانی انرژی را جبران کند، اما ممکن است به تأمین مالی عملیات نظامی روسیه کمک کند. این تصمیم با انتقاد برخی متحدان اروپایی اوکراین نیز روبهرو شده است. امانوئل مکرون، رئیسجمهوری فرانسه، توافق را اقدامی با پیام منفی دانست که میتواند به اختلاف و بیاعتمادی میان متحدان دامن بزند.
اختلاف بر سر واردات گازوئیل از روسیه در شرایطی افزایش یافته که دولت ترامپ خواستار توقف حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه شده است. رئیسجمهوری آمریکا این حملات را عاملی برای افزایش قیمت انرژی معرفی کرده و آنها را «مایه شرمساری» خوانده است. به گزارش رویترز، ترامپ همچنین اعلام کرده بود که روسیه و اوکراین توافق کردهاند به تأسیسات انرژی یکدیگر حمله نکنند؛ اما کییف میگوید مسکو این آتشبس انرژی را رعایت نکرده است. زلنسکی پس از تداوم حملات روسیه، اعلام کرد که اوکراین دیگر خود را ملزم به رعایت این توافق اعلامشده از سوی ترامپ نمیداند.
اوکراین روز پنجشنبه یک پالایشگاه نفت روسیه در منطقه ریازان، در جنوب شرقی مسکو، را هدف حمله پهپادی قرار داد. منابع صنعتی به رویترز گفتهاند که یکی از واحدهای اصلی تقطیر نفت خام این پالایشگاه پس از حمله از فعالیت بازمانده است. مسکو نیز وقوع حمله را تأیید کرده است. در حالی که کییف این نوع حملات را بخشی از تلاش برای تضعیف توان مالی و لجستیکی ماشین جنگی روسیه میداند، ترامپ معتقد است حمله به تأسیسات نفتی میتواند عرضه انرژی را محدود کرده و قیمتها را افزایش دهد.
زلنسکی در بروکسل، موضع پوتین درباره مذاکرات صلح را نیز بهشدت مورد انتقاد قرار داد. رئیسجمهوری اوکراین گفت پوتین در حال حاضر خواهان مذاکره واقعی برای پایان دادن به جنگ نیست و با اظهارات خود تنها تصویری از تمایل به صلح ایجاد میکند. او موضع مسکو را «نمایشی مضحک» از تلاش واقعی برای پایان جنگ توصیف کرد. زلنسکی همچنین از احتمال افزایش نقش کشورهای اروپایی در فرایند مذاکرات استقبال کرد و از متحدان اروپایی خواست برای حفظ حمایت سیاسی، نظامی و مالی از اوکراین هماهنگی بیشتری داشته باشند.
در سوی دیگر، ولادیمیر پوتین هنگام دیدار از یک مرکز فرماندهی نظامی اعلام کرد که روسیه در امتداد مرز و در داخل خاک اوکراین در حال ایجاد «منطقه امنیتی» است. او گفت این منطقه با هدف تضمین امنیت مناطق مرزی روسیه ایجاد میشود و مسکو قصد ندارد آن را موضوعی قابل مذاکره در گفتوگوهای صلح آینده قرار دهد. اظهارات پوتین نشان میدهد که اختلاف بر سر کنترل مناطق مرزی و شرایط هرگونه توافق احتمالی همچنان پابرجاست. کرملین پیشتر نیز اوکراین را متهم کرده بود که با حمله پهپادی به مسکو در جریان انتخابات پارلمانی روسیه، امکان ازسرگیری فوری مذاکرات را تضعیف کرده است.
اختلاف میان کییف و واشینگتن تنها به موضوع انرژی و مذاکرات صلح محدود نیست. دسترسی اوکراین به شبکه ماهوارهای نظامی استارشیلد، نسخه نظامی سرویس استارلینک متعلق به شرکت اسپیسایکس، نیز با محدودیتهایی روبهرو شده است. زلنسکی روز جمعه گفت عملکرد این سامانه تا اندازهای بهبود یافته، اما هنوز به وضعیت پیشین بازنگشته است. او هشدار داد که اختلال در ارتباطات ماهوارهای میتواند عملیات دفاعی اوکراین و توانایی مقابله با حملات پهپادی روسیه را مختل کند و غیرنظامیان را در معرض خطر قرار دهد.
به گزارش آسوشیتدپرس، محدودیت تازهای که بدون هشدار قبلی اعمال شد، ارتباط پایانههای ماهوارهای متحرک را در سرعتهای بیش از ۱۶۰ کیلومتر در ساعت قطع میکرد؛ محدودیتی که بر عملیات پهپادهای اوکراینی اثر گذاشت. سرگئی بسکرستنوف، مشاور فناوری دفاعی زلنسکی، گفت کییف برای رفع این محدودیت با اسپیسایکس و پنتاگون در حال مذاکره است. او افزود که اختلال اولیه در اتصال تا حدی برطرف شده، اما سقف سرعت همچنان باقی است و دولت اوکراین هنوز توضیح روشنی درباره علت اعمال آن دریافت نکرده است.
گزارش رویترز به نقل از مقامهای آمریکایی و یک مقام غربی حاکی است که دستور محدود کردن عملکرد استارشیلد از داخل کاخ سفید صادر شده بود؛ با این حال، مسئول مشخصی که این تصمیم را گرفته باشد معرفی نشده است. ترامپ مسئولیت این اقدام را رد کرد و گفت نه او و نه ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیسایکس، در محدودسازی شبکه نقشی نداشتهاند. ماسک نیز پیشتر گفته بود استارشیلد تحت کنترل دولت آمریکا قرار دارد و تصمیمگیری درباره نحوه استفاده از آن به مقامهای نظامی ایالات متحده مربوط میشود. این اختلاف در حالی مطرح شده که شبکه ماهوارهای یادشده نقش مهمی در ارتباطات نیروهای اوکراینی و کنترل پهپادهای رهگیر ایفا میکند.
در بروکسل، رهبران اتحادیه اروپا حمایت خود را از زلنسکی اعلام کردند؛ در حالی که اوکراین با ادامه حملات موشکی و پهپادی روسیه به شهرها و زیرساختهای انرژی خود روبهروست. زلنسکی همچنین برای تأمین هزینههای دفاعی کشورش در سال ۲۰۲۷، خواستار کمک مالی بیشتر اروپا شد. او گفت جنگ هزینهای سنگین بر اوکراین تحمیل میکند و کییف برای ادامه دفاع از خود به منابع بیشتری در حوزه تسلیحات، دفاع و پایداری اقتصادی نیاز دارد.
مجموع این تحولات نشان میدهد اختلاف میان اوکراین و دولت ترامپ در زمینه تحریمهای روسیه، سیاست انرژی، حملات به پالایشگاهها و دسترسی به فناوریهای نظامی آمریکا عمیقتر شده است. در حالی که واشینگتن بر ضرورت پایان دادن به جنگ و مهار افزایش قیمت انرژی تأکید میکند، کییف نگران است که امتیازهای اقتصادی به روسیه و محدودیت حمایت نظامی، موقعیت این کشور را در میدان نبرد و مذاکرات تضعیف کند. در مقابل، پوتین نیز با تأکید بر ایجاد منطقه امنیتی در خاک اوکراین، نشان داده است که مسکو همچنان خواستههای ارضی و امنیتی خود را بخشی غیرقابل مذاکره از موضعش میداند.