سیما بینا، خواننده، آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران، شامگاه شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵، برابر با هفتم نوامبر ۲۰۲۶، شانزدهمین جایزه بیتا برای هنرهای ایرانی را در دانشگاه استنفورد آمریکا دریافت کرد. این مراسم با حضور بیش از هزار و ۷۰۰ نفر برگزار شد و از نزدیک به هفت دهه فعالیت هنری و پژوهشی این هنرمند در زمینه حفظ و ثبت موسیقی و میراث شفاهی اقوام ایرانی تجلیل شد.
دانشگاه استنفورد شامگاه شنبه میزبان مراسم اهدای شانزدهمین جایزه بیتا به سیما بینا بود؛ هنرمندی که بخش مهمی از زندگی حرفه‌ای خود را به اجرای آوازهای ایرانی، پژوهش درباره موسیقی نواحی و ثبت ترانه‌هایی اختصاص داده است که نسل‌های مختلف در مناطق گوناگون ایران آن‌ها را به‌صورت شفاهی منتقل کرده‌اند. استقبال گسترده از این مراسم باعث شد برنامه امسال در سالن بزرگ مموریال دانشگاه برگزار شود؛ سالنی که به گفته ایران‌اینترنشنال، بیش از هزار و ۷۰۰ نفر برای حضور در آن گرد هم آمدند.
بینا پس از دریافت جایزه، سخنان خود را با یاد جان‌باختگان اعتراضات و تحولات سیاسی ایران آغاز کرد و از جوانانی یاد کرد که در گزارش ایران‌اینترنشنال از آنان با عنوان «جوانان قلعه پیر» نام برده شده است. او سپس به مرور مسیر هنری خود پرداخت؛ مسیری که از نخستین تجربه‌های خوانندگی آغاز شد و به سال‌ها سفر، پژوهش و گردآوری نغمه‌ها و آوازهای محلی در مناطق مختلف ایران انجامید. برای او موسیقی تنها اجرای آواز نبوده، بلکه راهی برای حفظ صداها، زبان‌ها، خاطره‌ها و روایت‌های مردمی بوده است که بخشی از هویت فرهنگی ایران را شکل می‌دهند.
عباس میلانی، مدیر برنامه مطالعات ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال با اشاره به جایگاه سیما بینا در موسیقی ایران گفت این جایزه باید سال‌ها پیش به او اهدا می‌شد. میلانی تلاش‌های بینا را در دو حوزه خوانندگی موسیقی دستگاهی و محلی و پژوهش و گردآوری نغمه‌های فولکلور برجسته دانست و بر استمرار فعالیت او در شرایط محدودیت برای آوازخوانی زنان در جمهوری اسلامی تأکید کرد.
سیما بینا از جمله هنرمندانی است که پس از انقلاب ۱۳۵۷، با وجود محدودیت‌های اعمال‌شده بر فعالیت حرفه‌ای خوانندگان زن در ایران، مسیر هنری و پژوهشی خود را ادامه داد. او در کنار اجرای موسیقی محلی، به آموزش زنان و ثبت ترانه‌هایی پرداخت که بسیاری از آن‌ها پیش‌تر تنها در حافظه و روایت شفاهی مردم زنده مانده بودند. سفرهای او به شهرها و روستاهای ایران به گردآوری مجموعه‌ای از لالایی‌ها، آوازهای محلی و ترانه‌های مرتبط با زندگی روزمره، عشق، کار و سوگ کمک کرد؛ آثاری که ثبت آن‌ها برای حفظ میراث موسیقایی مناطق مختلف اهمیت دارد.
جایزه بیتا برای هنرهای ایرانی از سال ۲۰۰۸ با حمایت مالی بیتا دریاباری در دانشگاه استنفورد بنیان گذاشته شد. این جایزه با هدف تجلیل از دستاوردهای برجسته در هنر و فرهنگ ایران و حمایت از حق هنرمندان برای آفرینش آزادانه اهدا می‌شود. شماری از چهره‌های شناخته‌شده فرهنگ و هنر ایران، از جمله سیمین بهبهانی، محمدرضا شجریان، بهرام بیضایی، شهرنوش پارسی‌پور، احسان یارشاطر، کیهان کلهر و شهرام ناظری، از دریافت‌کنندگان دوره‌های پیشین این جایزه بوده‌اند.
در بخش دیگری از مراسم، فیلم کوتاهی ساخته باربد گلشیری درباره زندگی و فعالیت هنری سیما بینا به نمایش درآمد. این فیلم به مرور تجربه‌های هنری او از دوران کودکی و آشنایی با موسیقی تا سفرهای پژوهشی و تلاش‌هایش برای معرفی موسیقی مناطق مختلف ایران پرداخت. در پایان برنامه نیز بینا با همراهی مهرداد اعرابی، مزدک علی‌پور و آرش بحرالعلومی چند قطعه از موسیقی محلی ایران را برای حاضران اجرا کرد.
سیما بینا در گفت‌وگویی با ایران‌اینترنشنال پس از دریافت جایزه گفت امروز خود را متعلق به همه اقوام ایران می‌داند؛ مردمانی که نغمه‌ها و فرهنگشان در شکل‌گیری زندگی و آثار او نقش داشته‌اند. او همچنین ابراز خرسندی کرد که این تقدیر بار دیگر توجه‌ها را به موسیقی و مردمی جلب می‌کند که خود را وامدار آن‌ها می‌داند.
تجلیل از سیما بینا در دانشگاه استنفورد، علاوه بر پاسداشت یک عمر فعالیت هنری، فرصتی برای توجه دوباره به اهمیت موسیقی نواحی ایران و میراث شفاهی اقوام مختلف کشور بود. بخش بزرگی از این میراث در طول تاریخ از طریق آوازها، لالایی‌ها و روایت‌های شفاهی منتقل شده و ثبت و پژوهش درباره آن‌ها می‌تواند مانع فراموش‌شدن بخشی از حافظه فرهنگی جامعه شود. دریافت جایزه بیتا از سوی هنرمندی که نزدیک به هفت دهه در این مسیر فعالیت کرده، بار دیگر اهمیت حفظ تنوع فرهنگی و آزادی آفرینش هنری را برجسته کرد.
