سران کشورهای عضو اتحادیه اروپا در پایان نشست دو روزه خود در بروکسل، با انتشار بیانیهای رسمی، سرکوب مردم ایران و اعدامهای گسترده را محکوم کردند و از جمهوری اسلامی خواستند به حقوق و آزادیهای بنیادین شهروندان احترام بگذارد. این بیانیه که روز جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، علاوه بر وضعیت حقوق بشر در ایران، حملات به کشورهای منطقه، تنشهای نظامی خاورمیانه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را نیز در بر میگیرد.
شورای اروپایی در بخش مربوط به ایران، ادامه خشونت و سرکوب شدید مردم از سوی حکومت جمهوری اسلامی، از جمله اعدامهای گسترده، را بهشدت محکوم کرد. رهبران اتحادیه اروپا خواستار رعایت حقوق بشر و آزادیهای اساسی ایرانیان شدند و بر حق مردم ایران برای انتخاب آینده خود تأکید کردند. این موضعگیری در شرایطی مطرح شده است که سازمانهای بینالمللی حقوق بشری درباره شمار اعدامها و برخوردهای قضایی با معترضان و فعالان مدنی در ایران ابراز نگرانی کردهاند.
اتحادیه اروپا همچنین حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه را محکوم کرد و با کشورهایی که هدف این حملات قرار گرفتهاند، اعلام همبستگی کرد. در متن بیانیه از تهران و گروههای مورد حمایت آن خواسته شده است از حملات و فعالیتهایی که به بیثباتی منطقه منجر میشود، خودداری کنند و به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای همسایه احترام بگذارند.
موضوع برنامه هستهای ایران نیز از محورهای اصلی این بیانیه بود. شورای اروپایی بار دیگر تأکید کرد که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند و از جمهوری اسلامی خواست به تعهدات الزامآور پادمانی خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای پایبند بماند. رهبران اروپا همچنین بر ضرورت ازسرگیری همکاری کامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید کردند؛ همکاریای که از دید کشورهای اروپایی برای روشن شدن وضعیت فعالیتهای هستهای ایران و کاهش نگرانیهای بینالمللی اهمیت دارد.
آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز از دیگر محورهای مهم نشست بروکسل بود. سران اتحادیه اروپا هرگونه اقدام تهدیدکننده امنیت دریانوردی یا مانع ورود و خروج کشتیهای تجاری از این آبراه راهبردی را بهشدت محکوم کردند. در بیانیه آمده است که هرگونه ترتیبات مربوط به تنگه هرمز باید با حقوق بینالملل و کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد سازگار باشد و نباید آزادی کشتیرانی را محدود کند یا نظام حاکم بر این آبراه را تغییر دهد.
اهمیت تنگه هرمز به نقش آن در انتقال انرژی و کالا در سطح جهان بازمیگردد. اختلال طولانیمدت در تردد کشتیها میتواند زنجیرههای تأمین بینالمللی را تحت فشار قرار دهد و دسترسی به نفت، کودهای شیمیایی و مواد غذایی را مختل کند. شورای اروپایی هشدار داده است که ادامه وضعیت کنونی ممکن است خسارت قابلتوجهی به اقتصادهای جهان، بهویژه کشورهای کمدرآمد و جمعیتهای آسیبپذیر، وارد کند.
رهبران اروپا در بخش دیگری از بیانیه به تشدید حملات حوثیهای یمن علیه عربستان سعودی و کشتیهای غیرنظامی اشاره کردند. آنان حملات به غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی را محکوم و خواستار توقف فوری عملیات نظامی حوثیها و حملات علیه کشتیهای تجاری در دریای سرخ و تنگه بابالمندب شدند. همچنین بر اهمیت تقویت عملیات دریایی دفاعی اتحادیه اروپا، موسوم به آسپیدس، برای کمک به حفاظت از کشتیرانی تأکید کردند.
وضعیت جنگ اوکراین نیز در نشست بروکسل مورد بررسی قرار گرفت. سران اتحادیه اروپا بار دیگر حمایت سیاسی، مالی، اقتصادی، انسانی و نظامی خود از کییف را اعلام کردند و خواستار تقویت توان دفاع هوایی اوکراین و حفاظت از زیرساختهای انرژی این کشور در آستانه زمستان شدند. آنان همچنین ادامه حمایت نظامی جمهوری اسلامی، بلاروس و کره شمالی از روسیه را محکوم کردند و بر ضرورت افزایش فشار بر مسکو برای پایان دادن به جنگ تأکید کردند.
در بخش اقتصادی نشست، افزایش قیمت انرژی و پیامدهای تحولات ژئوپلیتیکی بر اقتصاد اروپا نیز مورد توجه قرار گرفت. شورای اروپایی خواستار هماهنگی بیشتر کشورهای عضو برای مقابله با افزایش هزینه انرژی و حمایت موقت از بخشهای اقتصادی آسیبپذیر شد. این نگرانیها در شرایطی مطرح میشوند که تنشهای خاورمیانه و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، خطر افزایش هزینههای تولید، حملونقل و زندگی خانوارها را تشدید کرده است.
بیانیه پایانی نشست بروکسل نشان میدهد که اتحادیه اروپا همزمان با افزایش نگرانیها درباره وضعیت حقوق بشر در ایران، به دنبال حفظ امنیت مسیرهای بینالمللی تجارت و جلوگیری از گسترش درگیریهای منطقهای است. با این حال، این بیانیه بهخودیخود به معنای اعلام تحریمهای تازه یا اتخاذ اقدام نظامی نیست؛ بلکه مواضع سیاسی و درخواستهای رسمی رهبران اتحادیه اروپا را درباره ایران، خاورمیانه، امنیت دریایی و جنگ اوکراین بیان میکند.